- Co to jest mikrobiota jelitowa?
- Co to jest dysbioza? Przyczyny oraz objawy dysbiozy.
- IBS czyli Zespół jelita drażliwego – przyczyny, objawy.
- SIBO czyli Zespół przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim – przyczyny, objawy
- HASHIMOTO a choroby jelit IBS oraz SIBO.
Co to jest mikrobiota jelitowa?
Nasz układ pokarmowy zamieszkuje około 2 kilogramów drobnoustrojów. Są to bakterie, wirusy, pierwotniaki oraz ich materiał genetyczny. Ten zespół mikroorganizmów to mikrobiota jelitowa. Jest bardzo specyficzny dla każdego z nas, podobnie jak linie papilarne. Uważa się, że mikrobiota stanowi nasze dodatkowe „centrum sterowania”. Bakterie jelitowe sterują naszym apetytem, kierują metabolizmem, mają wpływ na odporność i psychikę. Istnieje specjalne połączenie między jelitami a mózgiem, jest to tzw. oś mózgowo-jelitowa. W jelitach istnieje autonomiczny układ nerwowy. Steruje on pracą całego układu pokarmowego.
Najwięcej bakterii zamieszkuje jelito grube. Znajdują się tutaj m.in. bakterie z rodzaju Bacteroides, Eubacterium, Ruminococcus, Enterococcus, Streptococcus, Clostridium, Lactobacillus, Bifidobacterium. Osoby z prawidłowym profilem bakterii jelitowych są mniej narażone na ryzyko wielu chorób i dolegliwości, tj. zaburzeń-żołądkowo-jelitowych, nowotworów, nadwagi, otyłości, stanów zapalnych. Prawidłowo żywione bakterie wspierają nasze trawienie i produkują dla nas witaminy, hormony. Lista korzyści wynikających z prawidłowego mikrobiomu jelita grubego jest długa. Bakterie te m.in.:
- Wzmacniają odporność
- Produkują witaminy z grupy B i K
- Uczestniczą w produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które odżywiają komórki nabłonka jelitowego
- Uczestniczą w procesach metabolicznych
- Modulują komunikację jelit z ośrodkowym układem nerwowym i mózgiem. Bakterie jelitowe produkują ważny neuroprzekaźnik, sterujący naszym zachowaniem tj. cząsteczki kwasu gammaaminomasłowego (GABA). Wytwarzają też inne neuroprzekaźniki, takie jak serotonina, noradrenalina, dopamina.
Co to jest dysbioza? Przyczyny oraz objawy dysbiozy.
Prawidłowy mikrobiom jelitowy ma więc ogromny wpływ na nasz organizm. Gdy zostaną zachwiane proporcje i zawartość gatunkowa drobnoustrojów, dochodzi do dysbiozy. Dysbioza oznacza więc nieprawidłową mikrobiotę organizmu.
Przyczyny dysbiozy:
- Antybiotyki
- Leki np.: NLPZ
- Niewłaściwe odżywianie
- Niewłaściwy tryb życia
- Toksyny
- Przewlekły stres
- Przewlekłe zaparcia
- Przewlekła niestrawność lub refluks kwasu żołądkowego
Objawy dysbiozy nie są specyficzne. Najczęstsze objawy to:
- Bóle brzucha
- Wzdęcia
- Gazy
- Zaburzenia w oddawaniu stolca (biegunki i/lub zaparcia)
- Niestrawności
- Uczucie nadmiernego przepełnienia po posiłkach
Pozajelitowe objawy dysbiozy to:
- Wysypki
- Pokrzywka
- Egzema
- Astma
- Nerwobóle
- Opuchlizna stawów
Poza alergią i nietolerancją pokarmową dysbioza wywołuje jeszcze inne następstwa, tj.: upośledzenie odporności (w dysbiozie zmniejsza się wytwarzanie IgA w tkance limfatycznej przewodu pokarmowego), zaburzenia uwagi, impulsywność, bezsenność.
Dysbioza może mieć swój udział w rozwoju stanów zapalnych jelita grubego i cienkiego.
Dwie najczęściej diagnozowane choroby jelit, które bardzo często idą ze sobą w parze, to IBS i SIBO.
- IBS czyli Zespół jelita drażliwego ( z ang. Irritable Bowel Syndrom).
- SIBO czyli Zespół przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim (z ang. Small intestinal bacterial overgrowth).
Obydwa te zaburzenia mają podobne, bardzo nieprzyjemne objawy. Specjaliści szacują, że w Polsce , jak i na świecie, około 10-15% ludzi choruje z powodu zespołu jelita drażliwego. Wśród nich około 85% ma równolegle diagnozowane SIBO.
IBS czyli Zespół jelita drażliwego – przyczyny, objawy.
Dotyka głównie osoby dorosłe ale chorują coraz częściej dzieci i nastolatki. IBS to zaburzenie czynnościowe jelita cienkiego i grubego, które objawia się dyskomfortem lub bólem brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień.
Przyczyny tej choroby to:
- Życie w napięciu i przewlekłym stresie
- Zanieczyszczenie środowiska
- Żywność wysoko przetworzona
- Nadmierne stosowanie antybiotyków
- Częste przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ)
- Przebycie biegunki infekcyjnej
- Niedostateczna aktywność fizyczna
- Predyspozycje genetyczne
Odmian tej choroby jest kilka:
- IBS w formie zaparciowej
- IBS w formie biegunkowej
- IBS z towarzyszącym mu SIBO
- IBS z zaparciami i biegunką na przemian
- IBS w formie niesklasyfikowanej
- IBS z towarzyszącą mu chorobą refluksową przełyku
- IBS z towarzyszącą mu celiaklią
- IBS z towarzyszącymi alergiami pokarmowymi
- IBS z towarzyszącym mu nieswoistym zapaleniem jelit
Objawy IBS to:
- Bóle brzucha
- Wzdęcia
- Gazy
- Uczucie przepełnienia
- Bulgotanie, przelewanie się w brzuchu
- Biegunki
- Niepokój, rozdrażnienie
- Ból głowy
- Nudności
- U kobiet mogą być zaburzenia miesiączkowania
SIBO czyli Zespół przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim – przyczyny, objawy.
Określany jest również jako dysbakterioza górnego odcinka przewodu pokarmowego. Jest to nadmierny rozrost w jelicie cienkim bakterii, które zwykle kolonizują jelito grube, prowadząc do zaburzeń trawienia i wchłaniania, głównie tłuszczów i witaminy B12.
Nadmiernemu rozrostowi bakterii w jelicie cienkim zapobiega niskie pH żołądka, żółć, enzymy wydzielane przez trzustkę, perystaltyka jelit oraz specjalna zastawka krętniczo-kątnicza oddzielająca jelito grube od cienkiego. Jeśli któreś z tych zabezpieczeń nie działa jak powinno, bakterii gromadzi się zbyt wiele i ich liczba rośnie, fermentując zawartość pokarmową. Efekt to wzdęcia i biegunki (przy wodorowym przeroście bakterii), zaparcia i wzdęcia oraz wzdęcia bez gazów (przy przeroście metanowym), gazy, biegunki, wzdęcia oraz charakterystyczny siarkowy zapach (przy przeroście siarkowym).
Przyczyny tej choroby to:
- Nadmierne stosowanie antybiotyków
- Częste przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych
- Przyjmowanie przez długi czas inhibitorów pompy protonowej, leków na zgagę
- Złe funkcjonowanie zastawki krętniczo-kątniczej
- Zwężenia, zrosty, uchyłki w jelicie cienkim
- Przewlekłe zapalenie trzustki, cukrzyca, choroba Leśniowskiego-Crohna
Objawy SIBO to:
- Bolesne wzdęcia i skurcze brzucha
- Ogromne ilości gazów
- Rozdęcie brzucha powstające w ciągi 15 minut po posiłku
- Nudności
- Wymioty
- Biegunka
- Objawy niedożywienia lub niewłaściwego wchłaniania – spadek wagi lub przybieranie na wadze (paradoksalnie) spowodowane zatrzymaniem płynów w organizmie oraz stanem zapalnym.
HASHIMOTO a choroby jelit IBS oraz SIBO
Nie tylko wzdęcia i gazy są problemem. Organizm chorej osoby źle wchłania cenne składniki odżywcze, a w śluzówce jelit powstają stany zapalne. Gdy przestaje działać bariera ochronna jelit, do krwi trafiają szkodliwe związki, które organizm powinien był wydalić. Doprowadza to do kolejnych stanów zapalnych w całym układzie pokarmowym i w innych narządach. Z powodu niedożywienia pojawia się zmęczenie, osłabienie, brak energii, anemia, depresja, zaburzenia koncentracji, wypadanie włosów a nawet zaburzenia widzenia, bóle mięśni i kości.
Jednym z następstw takiej sytuacji może być rozwój autoimmunologicznej choroby Hashimoto, w której organizm wytwarza przeciwciała atakujące jego własne komórki tarczycy. Hashimoto diagnozowana jest niemal u co drugiego pacjenta z SIBO.
Bibliografia:
- „Dietoterapia” D. Włodarek, E. Lange, L. Kozłowska, D. Głąbska; Warszawa 2015
- Szczęśliwe jelita, Vincent Pedre, Białystok 2019.
- Notatki własne z wykładów.
Photo: iStock
