- Budowa anatomiczna tarczycy i funkcje.
- Hormony gruczołu tarczowego.
- Co to jest TSH? normy laboratoryjne.
- Niedoczynność tarczycy- rodzaje, objawy.
Tarczyca to największy gruczoł wydzielania wewnętrznego w naszym organizmie. Mówi się o niej, że jest królową gruczołów wydzielania wewnętrznego. Waży od 30g do 60g. Znajduje się z przodu szyi i jest przymocowana do dolnej części krtani i górnej części tchawicy. Ma kształt podobny do motyla i składa się z dwóch płatów bocznych, połączonych w środku wąskim paskiem tkanki, zwanym cieśnią lub węziną. Chrząstka tarczowa, otaczająca tarczycę, wystaje z szyi, tworząc jabłko Adama.
Tarczyca zbudowana jest z licznych pęcherzyków gruczołowych, zawierających substancję białkową, zwaną koloidem, w której znajduje się białko tyreoglobulina. Z tyreoglobuliny wytwarzane są hormony tarczycy:
T3 – trijodotyronina
T4 – tetrajodotyronina (tyroksyna)
Między pęcherzykami tarczycy znajdują się komórki okołopęcherzykowe. Wydzielają one hormon, zwany kalcytoniną, który zmniejsza stężenie wapnia w płynach ustrojowych i przesyła ten pierwiastek do kości. Cztery małe gruczoły, zwane gruczołami przytarczycznymi znajdują się za tarczycą. Wytwarzają parathormon, który zwiększa stężenie wapnia we krwi, wyciągając go z kości.
Wyjściowym substratem do wytwarzania tyroksyny jest tyrozyna. Tyroksyna jest produkowana, magazynowana i uwalniana przez komórki pęcherzykowe tarczycy. Z cząsteczki tyroksyny usuwany jest jeden z atomów jodu (dejodynacja), wówczas powstaje najbardziej czynny metabolicznie hormon tarczycy T3 – trjjodotyronina.
Hormony gruczołu tarczowego kontrolują podstawową aktywność wszystkich komórek w ciele, łącznie z metabolizmem, wzrostem i rozwojem. Wpływają na funkcjonowanie układu nerwowego, pokarmowego i rozrodczego. Gdy poziom hormonów spada poniżej normy, przemiana materii w komórkach ulega spowolnieniu i poziom energii się obniża. Kiedy zaś stężenie hormonów jest zbyt duże, metabolizm i wszystkie inne procesy zachodzące w organizmie przebiegają szybciej. Kłopoty z tym gruczołem mogą doprowadzić do problemów z każdą częścią ciała.
Tarczyca jest kontrolowana przez hormony wydzielane w dwóch różnych regionach mózgu:
Przedni płat przysadki, która mieści się u podstawy mózgu, wytwarza hormon tyreotropowy TSH, pobudzający tarczycę.
Podwzgórze, znajdujące się nad przysadką, które wytwarza hormon TRH uwalniający tyreotropinę (TSH).
Poziom TSH pozwala ocenić działanie tarczycy i mieści się między 0,27 a 4,2 mj/l. Jeśli jego wartość jest mniejsza niż 0,1 mj/l można podejrzewać nadczynność tarczycy. W przypadku gdy zawartość TSH we krwi przewyższa 4,2 mj/l mówi się o niedoczynności tarczycy. Poziom TSH w organizmie uzależniony jest od dwóch wydzielanych przez tarczycę hormonów – T4 (trjjodotyronina) i T3 (tyroksyna). Jeśli jest ich za dużo, poziom TSH maleje. Gdy stężenie T4 i T3 maleje, TSH – podnosi się. Zależność ta nazywana jest sprzężeniem zwrotnym ujemnym.
Przysadka i tarczyca współpracują, ale to tarczyca wytwarza i uwalnia hormony. Kiedy wszystko funkcjonuje poprawnie, hormony przenoszone są do komórek i aktywizowane. Tyroksyna (T4) przekształca się w trijodotyroninę (T3), która zapewnia doskonałe samopoczucie.
Najważniejsze funkcje T3:
- Reguluje rytm serca
- Rozgrzewa
- Przyspiesza metabolizm
- Zwiększa siłę mięśni
- Powoduje wzrost włosów i paznokci
- Zwiększa szansę poczęcia
- Zmniejsza uczucie bólu
- Zapewnia zdrowe funkcjonowanie organizmu
- Zastępuje obumierające komórki nowymi
- Daje uczucie szczęścia i zadowolenia
Ta lista dowodzi, że hormony tarczycy rozdają karty w organizmie!
Zaburzenia pracy tarczycy są jednymi z najczęściej występujących schorzeń XXI wieku. Najczęściej chorują kobiety, u których choroby te występują dziewięć razy częściej niż u mężczyzn. Zaburzenia funkcjonowania tarczycy mogą skutkować niedoborem hormonów (niedoczynnością) albo ich nadmiarem (nadczynnością). Większość chorujących osób cierpi na niedoczynność tarczycy.
Niedoczynność tarczycy to zespół objawów klinicznych wywołanych niedoborem tyroksyny (T4) i wynikającym z tego niedostatecznym działaniem trijodotyroniny (T3) w komórkach ustroju, prowadzącym do uogólnionego spowolnienia procesów metabolicznych i rozwoju obrzęku śródmiąższowego wskutek odkładania się w tkance podskórnej , mięśniach i w innych tkankach fibronektyny i hydrofilnych glikozaminoglikanów. Następstwem tego niedoboru jest wiele objawów klinicznych, takich jak narastające zmęczenie i osłabienie, senność, zaburzenia pamięci, łatwe marznięcie, zaparcia oraz przyrost masy ciała.
Wyróżnia się niedoczynność tarczycy:
-pierwotną – wskutek uszkodzenia tarczycy. Główne przyczyny to: choroba Hashimoto lub inne zapalenia tarczycy, całkowite lub subtotalne wycięcie tarczycy, nadmierna podaż jodków, przedawkowanie leków tyreostatycznych, przyjmowanie związków litu, niedobór jodu, ekspozycja na substancje wolotwórcze, wrodzona niedoczynność tarczycy.
– wtórną – wskutek niedoboru bądź braku wydzielania TSH spowodowanego niedoczynnością przysadki (np. nowotwór, uszkodzenie na skutek urazu lub operacji)
–trzeciorzędową – wskutek braku lub niedoboru TRH spowodowanego uszkodzeniem podwzgórza (guz nowotworowy, choroby zapalne i naciekowe) albo w wyniku przerwania ciągłości szypuły przysadki.
Objawy niedoczynności tarczycy to:
- Apatia
- Zmęczenie lub osłabienie
- Zimne dłonie i stopy
- Zaburzenia koncentracji i problemy z pamięcią
- Wahania nastroju
- Depresja
- Spowolniony metabolizm
- Niska temperatura ciała
- Sucha skóra i włosy
- Wypadanie włosów
- Łamliwe paznokcie
- Zaparcia
- Migreny
- Zmniejszone pocenie się
- Obrzęk podskórny powodujący pogrubienie rysów twarzy, obrzęk powiek i rąk
- Nadwaga lub otyłość
- Zaburzenia snu
- Spadek odporności
- Bóle stawów i mięśni
- Przykurcze mięśni
- Podwyższony cholesterol
- Bradykardia
- Niskie ciśnienie tętnicze
- Insulinooporność
- Nietolerancje i alergie pokarmowe, głównie glutenu, kazeiny i laktozy- bardzo często występują w chorobie Hashimoto (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy)
- Zaburzenia miesiączkowania
- Zaburzenia płodności – często występuje zespół policystycznych jajników
- Choroby jelit – IBS (zespół jelita drażliwego) oraz SIBO (zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego)– często występuje w chorobie Hashimoto
Bibliografia:
- Interna Szczeklika Mały Podręcznik. Szczeklik 2022/2023
- Anatomia i fizjologia człowieka. Paweł Hoser, 1995
- Notatki własne z wykładów.
- Tarczyca diagnoza i leczenie. Suzy Cohen, RPh, 2018
Photo: iStock
